AI gebruikt nu net zoveel energie als heel Nederland op zijn piek

Terwijl we nog maar net gewend raken aan slimme chatbots, AI toepassingen voor het onderwijs en automatische vertalers, blijkt op de achtergrond iets veel minder onschuldigs te spelen. Grote AI systemen verbruiken inmiddels ruwweg evenveel elektriciteit als Nederland tijdens de drukste piekuren op het stroomnet, en dat is geen kattenpis. Het gaat bovendien niet alleen om stroom, maar ook om verbijsterende hoeveelheden water voor koeling. Uiteindelijk werkt dat allemaal door in de druk op het elektriciteitsnet en, zij het met wat vertraging, op de energierekening van huishoudens.

Hoeveel energie slurpt AI nu echt

Onderzoek naar wereldwijde datacenters laat zien dat het gezamenlijke energieverbruik van rekencentra en AI systemen inmiddels in dezelfde orde van grootte ligt als het piekverbruik van heel Nederland. Tijdens een drukke winteravond vragen wij hier om meerdere tientallen gigawatt aan vermogen tegelijk uit het net. AI en de bijbehorende infrastructuur trekken wereldwijd nu al vergelijkbare vermogens uit centrales, en dat terwijl de technologie nog maar aan het begin staat van een groeicurve die steiler lijkt dan veel beleidsmakers lief is. Het gaat dus niet om een stabiel, keurig voorspelbaar verbruik, maar om een snel groeiende extra vraag boven op een energiesysteem dat toch al onder spanning staat.

Waterverbruik loopt nog harder op

Minder zichtbaar, is het waterverbruik. De rekenchips in datacenters worden heet, en om die hitte kwijt te raken is koeling nodig, vaak met water als medium. Uit recente schattingen blijkt dat AI gerelateerde systemen wereldwijd ergens tussen de 313 en 765 miljard liter water per jaar verwarmen. Dat zit in dezelfde schaal als het jaarlijkse verbruik van een grote wereldstad, of het huishoudelijke waterverbruik van een middelgroot Europees land. Een deel van dat water wordt direct ingezet bij koeltorens in en rond datacenters, een ander deel zit indirect verstopt in de productie van stroom in gas en kolencentrales waar ook koeling met water nodig is.

Verduurzaming onder druk

In de praktijk hangt de milieubalans echter sterk af van de stroommix in het land waar de servers draaien, dus het aandeel kolen, gas en hernieuwbaar. Er is bovendien een ongemakkelijke vraag die steeds vaker opduikt, wat gebeurt er als schaarse groene stroom naar AI gaat, terwijl huishoudens of industrie dan noodgedwongen uitwijken naar grijze stroom. Tegelijk lopen er initiatieven om de schade te beperken, zo worden efficiëntere chips ontwikkeld, datacenters proberen te draaien op extra zonne- en windparken en restwarmte uit serverruimtes wordt ingezet voor stadsverwarming. Of dat hard genoeg gaat, is een tweede.

Wat betekent dit voor consumenten en de energierekening

AI duikt intussen overal op, in zoekmachines, klantenservice, foto apps en kantoorsoftware. De meeste mensen merken daar vooral gemak van, niet de verborgen energiekosten. Toch geldt, hoe hoger de totale stroomvraag, hoe groter de kans dat netbeheerkosten en systeemkosten structureel stijgen, waarna overheid en toezichthouders zich buigen over tarieven en energiebelasting. Voor Nederlandse consumenten blijft het daarom belangrijk om energieleveranciers en contractvormen goed te vergelijken, scherp te letten op de herkomst van stroom, grijs of groen, en thuis zo zuinig mogelijk met energie om te blijven gaan. Juist nu de digitale wereld meer slurpt dan ooit, worden onze alledaagse keuzes over verbruik, leveranciers en isolatiemaatregelen een stukje belangrijker.